วงกลมพื้นที่สรรสร้างชีวิตในวัยเด็ก

ใจกลางวงกลมรวมใจพวกเรา 

การเรียนรู้แบบไหน ? ที่ทำให้เด็กไทยกล้าเรียนรู้ มีความกล้าตอบคำถาม  กล้าแสดงความคิดเห็นและความรู้สึก มีทักษะชีวิตที่ดีในแบบฉบับที่สร้างสรรค์และเป็นอิสระในตัวเอง  สิ่งเหล่านี้จำเป็นต้องสร้างกันในชีวิตวัยอนุบาล  สำหรับ “แม่ครู” ผู้ใกล้ชิดเด็ก ๆ ที่ถือเป็นนางฟ้าคนพิเศษ ไม่แพ้แม่ผู้ให้กำหนดเลยทีเดียว เพราะธรรมชาติของการอยู่ร่วมกันระหว่างแม่ครูและลูกศิษย์ตัวน้อยมีความใกล้ชิดผ่านสัมผัสสัมพันธ์ที่อบอุ่น ละมุน ละเมียดละไม เพราะชีวิตระหว่างวันของเด็กผูกไว้กับแม่ครู

“แม่ครู” ผู้เป็นนางฟังคนพิเศษของเด็ก ๆ จึงต้องมีอุบายที่แยบคาย โดยเฉพาะเรื่องของการจัดพื้นที่เรียนรู้ทั้งพื้นที่ภายในห้องเรียนและภายนอกห้องเรียน กิจกรรมวงกลมถือว่าเป็นสิ่งที่มักจะเห็นกันจนชินตา แท้แล้วเนื้อในแฝงด้วยความหมายอันลึกซึ้งภายใต้อิสระแห่งวงกลมนี้

ร่วมสร้างอิสรภาพทางการเรียนรู้ 

พื้นที่วงกลม แสดงออกเชิงความสัมพันธ์บนความละเอียดอ่อน ที่มีทั้งภาษากายและภาษาใจ เด็กๆสามารถปลดปล่อยตัวตนอันแท้จริงออกมาได้อย่างอิสระ เสริมสร้างเบ้าหลอมชีวิต บ่มเพาะทักษะแก่เด็ก ๆ เพื่อเชื่อมต่อการย่างเข้าสู่อีกช่วงวัย
โดยการสร้างพื้นที่วงกลมอย่างมีคุณลักษณะตามอัตวิสัยของวัยเด็ก

อาจารย์สุวรรณา ชีวพฤกษ์ ผู้เชี่ยวชาญการจัดการเรียนรู้ปฐมวัย โรงเรียนรุ่งอรุณ  ผู้มีประสบการณ์ด้านเด็กได้เล่าถึงความสำคัญอันลึกซึ้งและความละเอียดอ่อนที่ซ่อนอยู่ภายใต้พื้นที่กิจกรรมวงกลม ว่า ครูอนุบาลผู้เป็นนักออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้จะต้องคำนึกถึงประโยชน์สูงสุด ที่จะ เกิดขึ้นในพื้นที่วงกลม Learning Space

“พื้นที่วงกลม” ที่โรงเรียนรุ่งอรุณ ไม่มีการมาร์กจุดพื้นที่ ไม่มีการมาร์กตำแหน่งเด็กให้ยืนตรงที่นั้น ๆ แต่กลับเป็นพื้นที่เปล่า ๆ ที่มีเพียงท่าทีของครูผู้นำพาการเรียนรู้ให้กับเด็ก แม่ครูพาทำ สร้างกิจกรรมบรรยากาศการนั่ง การยืน เพื่อสร้างพื้นที่ที่พอดีกับจำนวนของเด็ก ๆ ร่วมกัน เราจะยืนกันอย่างไร? เราจะทำอย่างไรให้วงกลมพอดี ไม่เบียดกันเกินไป ไม่กว้างจนเกินไป และไม่เกิดความพลุกพล่าน

พื้นที่ (Space) & เวลา (Time)
ประตูแห่งโอกาสทางการเรียนรู้

“เด็กเล็กเขาจะรับรู้พื้นที่ของวงกลมโดยการจัดตัวเองให้ได้ยืนหรือนั่งอยู่ในตำแหน่งไหน ถ้าเพื่อนอยู่ตำแหน่งนี้ เราควรยืนตำแหน่งไหน  หากเพื่อนยังมาไม่ครบ เราจะขยับอย่างไรให้เกิดเป็นวงกลม”  สิ่งนี้คือการทำให้เขาซึมซับรับรู้เข้าไปในสมองแสดงออกผ่าน ทางกายคือการขยับ การรู้ระยะระหว่างตัวเองและเพื่อน ฉะนั้นการนั่งหรือยืนเป็นวงกลม ไม่ใช่การทำให้เด็กจดจำแต่จุดมาร์คหรือจุดกำหนดที่ครูสร้างขึ้น ซึ่งจะทำให้เด็กลืมการจัดตัวเองและจัดการตัวเองไม่เป็น เรื่องของ Space (พื้นที่) จึงมีความสำคัญมากไม่ว่าจะเป็นภายในห้องเรียนหรือภายนอกห้องเรียน

การสร้างพื้นที่ (Space) ร่วมกันเพื่อให้เด็กกลับมารู้กายตัวเอง เห็นความเหมาะสมของระยะความสัมพันธ์อย่างเป็นธรรมชาติเป็นจุดเน้นที่สำคัญของแม่ครู เพราะ Space เป็นทั้งความรู้และศิลปะ มีผลต่อพัฒนาการของเด็ก และมีทุกเรื่องที่สำคัญสอดแทรกอยู่ในนั้น   เช่น ทักษะทางคณิตศาสตร์ คณิตศาสตร์ในเรื่องของ Space เด็กๆจะเกิดมิติความสัมพันธ์ระหว่างกันผ่านวงกลมนี้ ซึ่งเรื่องของมิติความสัมพันธ์เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ยากมาก หากสอนผ่านพื้นที่วงกลมทางคณิตศาสตร์ แท้จริงแล้วเด็กสามารถเรียนรู้จากประสบการณ์ผ่านตนเอง เมื่อลงฝึกฝนทักษะในกิจกรรมพื้นที่วงกลม

แม่ครู ผู้สร้างความสัมพันธ์อย่างเป็นธรรมชาติ

ตัวอย่างง่าย ๆ การจัดพื้นที่ภายในห้องเรียนที่เหมาะสมสำหรับเด็กเล็ก แม่ครูจะต้องจัดพื้นที่พอประมาณ เพื่อลดความอลหม่านและความวุ่นวาย โดยจัดให้มีมุมต่างๆที่เด็กๆสามารถเคลื่อนที่ได้โดยรอบ เช่น มุมสงบ (มุมนิทาน) มุมบ้าน มุมครัว มุมเล่นบทบาทสมมุติ  ฯลฯ ในช่วงการทำกิจกรรมวงกลม สามารถขยับให้เด็กได้เรียนรู้เรื่องมิติสัมพันธ์และรับรู้ลักษณะของวงกลมด้วยตนเอง ใช้ตัวเองสัมผัสและเรียนรู้  โดยที่แม่ครูไม่ต้องสร้างสัญลักษณ์ใด ๆ

กรณีการจัดพื้นที่การทำกิจกรรมวงกลมเนื้อที่กว้าง ๆ ไว้ และมีการกำหนดจุดยืนหรือตำแหน่งของเด็กตายตัว สิ่งที่เด็กรับรู้ในเรื่องมิติสัมพันธ์ก็คือ “เริ่มอึดอัดใจที่จะยืนในจุดที่ถูกกำหนด และพื้นที่ที่มีความกว้างทำให้เด็กรู้สึกว่า พื้นที่นี้ฉันวิ่งได้  อยากวิ่งเล่น เล่นอะไรก็ได้ที่มันโลดโผน สิ่งที่ตามมาคือความวุ่นวายและอลหม่านจะเกิดขึ้นทันที

เพราะพื้นที่เรียนรู้และกิจกรรมการเรียนรู้ เป็นการจัดการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงพื้นที่และมิติสัมพันธ์ของชีวิตจริงวัยเด็ก ฝึกทักษะชีวิตให้เด็กอนุบาลได้เรียนรู้ประสบการณ์ตรงกับสิ่งนั้นๆ รอบตัวอย่างสมดุล เป็นการเรียนรู้ที่ปกติสุข บนสิ่งแวดล้อมของชีวิตจริง

“แม่ครู” จึงต้องมีทักษะการเป็นนักออกแบบการจัดการเรียนรู้พื้นที่เชิงความสัมพันธ์ที่สอดคล้องกับกิจกรรมการเรียนรู้  Learning Space & Learning Process Design เพื่อส่งผลต่อพัฒนาการการเรียนที่เหมาะสมกับช่วงวัย เพราะความรู้ในวิชาต่าง ๆ ของอนุบาลสอดแทรกอยู่บนการจัดพื้นที่เรียนรู้และความสัมพันธ์ เช่น การจัดพื้นที่การเรียนรู้ในห้องเรียน  พื้นที่บนโต๊ะเรียน พื้นที่บนโต๊ะอาหาร ตลอดจนพื้นที่นอกห้องเรียน และทุก ๆ อย่างในชีวิต

“แม่ครู” นักออกแบบการเรียนรู้

ปฐมวัยหน้าต่างแห่งโอกาส เป็นช่วงเวลาทองที่เหมาะแก่การส่งเสริมพัฒนาการในทุก ๆ ด้าน

ครูกิ่ง  คุณครูวรรณพา แก้วมณฑา แม่ครูของเด็ก ๆ ประจำห้องสายธาร อนุบาลชั้นคละในโรงเรียนรุ่งอรุณ ผู้สร้างบรรยากาศธรรมชาติความสัมพันธ์ของแม่ครูและเด็ก ๆ
ที่แสนอบอุ่น  ผ่านความรู้สึกของเด็ก ๆ ผ่านเสียงพูดคุย ที่มั่นใจ  มีเหตุมีผล แม่ครูผู้ใช้เวลารอคอยคำตอบจากเด็ก ๆ รับฟังเสียงตอบคำถาม และ เรื่องเล่าอันหลากหลายผ่านวงสนทนาของเด็ก ๆ

ครูกิ่ง เล่าถึงกิจกรรมวงกลมว่าทำได้หลากหลายบริบท อาทิ การเข้าสู่นิทานเพลง  การเคลื่อนไหวตามจังหวะประกอบท่าทาง   ตลอดจนการนำเด็กเข้าสู่กิจกรรมการเรียนรู้เรื่องใดเรื่องหนึ่ง การตั้งวงสนทนาผ่านการสร้างเงื่อนไข ข้อตกลง ตลอดจนการถามความรู้สึกนึกคิดที่ทำให้แม่ครูรับรู้ไปถึงความคิดเชิงเหตุและผลในตัวเด็ก  หรือ การมีเป้าหมายเพื่ออยากจะให้ข้อมูลกับเด็กในเรื่องบางเรื่องที่เข้าถึงยาก โดยการใช้ทั้งศาสตร์และศิลปะของบทกลอน บทเพลง หรือ นิทานเพลง  เป็นตัวเชื่อมโยงเด็ก ๆ ให้ลงมือทำ เพราะนำไปสู่บรรยากาศของข้อมูลที่ลื่นไหลผ่านจังหวะที่สละสลวย นำพาให้เด็ก ๆ สัมผัส ความรู้สึกและประสบการณ์ด้วย “กิจกรรมวงกลม”

ตัวอย่าง เพลง  จับมือวงกลมผลไม้

“จับมือ จับมือ กันไว้..

เร็ว เร็ว ไว ให้เป็นวงกลม

กลม กลม กลม กลม กลม

ทำวงกลม ให้เหมือนมะนาว

วาว ว่าว วาว วาว ว๊าว

ทำมะนาวให้เป็นแตงโม

โม โม่ โม โม โม้

ทำแตงโมให้เป็นวงกลม”

***************

กิจกรรมวงกลมเป็นไปเพื่อการปรับอารมณ์ความพร้อมของเด็กๆสู่การเตรียมการเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ

กิจกรรมวงกลม จึงเป็นการเปิดมิติโอกาสภาษากายและภาษาใจ  ให้เกิดการพูดคุย สนทนา ทักทาย สร้างการรับฟังกันและกัน หลอมให้เกิดความพร้อมในตัวเด็ก ก่อนที่ครูจะพาไปเรียนรู้สิ่งต่างๆ ที่ตระเตรียมเอาไว้

คำถามปลายเปิดจากใจแม่ครู เป็นหัวใจสำคัญในการเปิดโลกของการเรียนรู้ของเด็ก ๆ  ที่แม่ครูสื่อถามไปยังความรู้สึกนึกคิดของเด็ก เช่น “วันนี้เด็ก ๆ รู้สึกอย่างไรบ้าง ? … “ในวันนี้เป็นวันอะไร ? ”  “เรามีกิจกรรมอะไร ที่เราจะมาเรียนรู้ในวันนี้ ? , ที่ผ่านมาเราได้ทำกิจกรรมอะไรร่วมกันมาแล้วบ้าง ?  คำถามเหล่านี้ ถือเป็นคำถามที่สัมพันธ์ ต่อการเชื่อมโยงไปสู่การเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ  ฉะนั้นพื้นที่และเวลา (Time& Space ) เป็นกุญแจดอกแรกเพื่อใช้เปิดประตูเชื่อมต่อการพัฒนาการเรียนรู้ของเด็ก

กิจกรรมวงกลมจึงเป็นพื้นที่สรรสร้างชีวิตในช่วงวัยของเด็ก วงกลม สร้างความอบอุ่นทางใจ สร้างอุปนิสัยของการเคารพซึ่งกันและกัน สร้างบรรยากาศความไว้วางใจระหว่างครูกับศิษย์ตัวน้อย และระหว่างเด็ก ๆ พัฒนาการไปสู่ความกล้าแสดงออก คิด สนทนา พูดคุย แลกเปลี่ยน ประลองความคิดผ่านภาษาพูด จนเกิดพัฒนาการด้านปัญญาของเด็กปฐมวัย ล้วนสำคัญอย่างยิ่ง

“ปฐมวัยโอกาสทองของการพัฒนาประเทศ”

Arrow